Atomska jedinica mase
Atomska jedinica mase (oznaka u) je iznimno dopuštena mjerna jedinica mase za primjenu u fizici i kemiji, određena kao 1/12 mase nuklida (atoma izotopa) ugljika 12C, približne vrijednosti u = 1,6605·10−27 kg. Naziva se i unificiranom atomskom jedinicom mase ili ujednačenom atomskom masenom jedinicom, daltonom (oznaka Da) te atomskom masenom konstantom (oznaka mu).[1]
![](http://up.wiki.x.io/wikipedia/commons/thumb/1/12/Bohr_model.jpg/350px-Bohr_model.jpg)
![](http://up.wiki.x.io/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Carbon-atom.jpg/350px-Carbon-atom.jpg)
Uporaba
urediPrimjenom podataka iz Periodnog sustava elemenata o relativnim atomskim masama možemo izračunati stvarne mase atoma ili molekule.
Izračunavanje mase nekog atoma (umnožak atomske jedinice mase i relativne mase atoma X):
Izračunavanje mase neke molekule (umnožak atomske jedinice mase i relativne mase molekule XY):
Relativna atomska masa, Ar
urediRelativna atomska masa atoma (X) je:
Relativna atomska masa je broj koji kaže koliko puta je masa nekog atoma veća od atomske jedinice mase, odnosno omjer mase atoma i atomske jedinice mase.
Vrijednosti relativnih atomskih masa se nalaze u Periodnom sustavu elemenata.
Relativna molekulska masa, Mr
urediRelativna molekulska masa molekule (XY) je:
Relativna molekulska masa je broj koji kaže koliko puta je masa neke molekule veća od atomske jedinice mase,[2] odnosno omjer mase molekule i atomske jedinice mase.
Vrijednosti relativnih molekulskih masa računaju se zbrajanjem vrijednosti relativnih atomskih masa svih atoma u molekuli:
Povijest
urediJohn Dalton je uveo pojam relativna atomska masa (1803.) jer kemičari tada nisu imali pravu predodžbu o veličini ili masi atoma. Mogli su međutim uspoređivati mase atoma međusobno kroz omjere masa reaktanata u kemijskim reakcijama. Dalton je kao atomsku jedinicu mase uveo masu atoma vodika i to je vrijedilo narednih stotinjak godina. Točnijim mjerenjima 1905. je utvrđeno da se odnos atomskih masa vodika i kisika (koji se računao kao 1:16) razlikuje za 1%. Većina relativnih atomskih masa se računala prema kisiku, zato je kisik uzet kao standard s vrijednošću 16,000 00 a ispravljena je relativna atomska masa vodika na 1,0078. Nakon 1938. zbog otkrića izotopa postavljene su dvije skale relativnih atomskih masa:
- a) Fizikalna skala relativnih atomskih masa uzimala je kao standard izotop 16O
- b) Kemijska skala relativnih atomskih masa uzimala je kao standard prirodnu izotopnu smjesu kisika zato je jedinica na ovoj skali bila nešto veća (16O + 17O + 18O) a relativne atomske mase na kemijskoj skali su bile nešto manje.[3]
Kasnije istraživanja su pokazala da smjesa tri izotopa kisika u prirodi nije uvijek istog sastava. Zato su fizičari predložili 1960. nov standard 12C a kemičari su to usvojili 1961. Tako je nastala unificirana skala relativnih atomskih masa. Danas se relativna atomska masa definira kao:
Izvori
uredi- ↑ atomska jedinica mase. Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod Miroslav Krleža. 2018.
- ↑ Habuš, Tomašić, Liber: Opća kemija 1: Udžbenik kemije za prvi razred gimnazije, 1. izd., Profil, Zagreb, 2014., ISBN 978-953-12-1434-6, str. 44 i 135.
- ↑ Filipović, Lipanović: "Opća i anorganska kemija", 9. izd., Školska knjiga, Zagreb, 1995., ISBN 953-0-30907-4, str.33-36